Phiếu kết quả bài thi

SAI: nước ép lá đu đủ là TPCN/thực phẩm HỖ TRỢ chưa được BYT Việt Nam chính thức phê duyệt như thuốc điều trị SXH. Có bằng chứng lâm sàng hứa hẹn (RCT tại Malaysia và Ấn Độ) nhưng chưa đủ để thành thuốc. Dùng được nhưng phải nói đúng: đây là "hỗ trợ"

Kích thích miễn dịch ruột; phục hồi hệ vi sinh đường ruột bị rối loạn trong SXH; giảm translocation vi khuẩn qua thành ruột (ngăn biến chứng nhiễm khuẩn thứ phát)

Ức chế sao chép virus Dengue và kháng viêm; CHỐNG CHỈ ĐỊNH cho phụ nữ có thai (gây co tử cung và nguy cơ sảy thai)

SAI: truyền dịch SXH không phải là điều trị đơn giản và phải theo dõi sát Hct mỗi 4–6 giờ để điều chỉnh tốc độ. Truyền không đúng chỉ định → quá tải dịch → phù phổi; truyền tại phòng mạch không đủ điều kiện theo dõi → nguy hiểm. Chỉ uống nước được nếu còn uống được

SAI: trẻ em cần ngưỡng nhập viện THẤP HƠN người lớn và phải có lịch tái khám cụ thể (ngày 3 từ khi sốt: làm CBC; sau đó theo hướng dẫn bác sĩ). Trẻ em ít biểu hiện dấu hiệu cảnh báo rõ ràng → cha mẹ khó nhận biết. Không tái khám → bỏ sót tiểu cầu thấp

Nước lọc + ORS + nước dừa + nước ép trái cây (tránh màu đỏ/nâu) + cháo loãng, tổng ≥ 2 lít/ngày; uống từng ngụm nhỏ nếu buồn nôn

NGỪNG NGAY aspirin 81 mg và thông báo với bác sĩ tim mạch: ngay cả liều thấp aspirin ức chế kết tập tiểu cầu không hồi phục (suốt đời tiểu cầu) + gây loét dạ dày → trong SXH ngày 5 đang có tiểu cầu thấp → nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cao

Bé đau bụng vùng hạ sườn phải + nôn liên tục + li bì hoặc tay chân lạnh = DẤU HIỆU CẢNH BÁO → đến bệnh viện NGAY trong ngày. Nếu thêm: nôn ra máu, co giật, tim đập nhanh yếu, HA tụt → GỌI 115 NGAY

4 serotype (DEN-1 đến DEN-4); miễn dịch một serotype không bảo vệ cho serotype khác; nhiễm lần 2 với serotype khác có nguy cơ nặng hơn lần 1 do cơ chế ADE

Ban dạng "đảo trắng trên nền đỏ" (islands of white in a sea of red) – vùng da bình thường còn lại xen lẫn vùng đỏ; xuất hiện ngày 6–9, báo hiệu phục hồi

AN TOÀN: Vitamin C 500 mg x 2/ngày + Folate 800 mcg/ngày + ORS. TRÁNH: Andrographis (co tử cung/sảy thai), Quercetin liều cao (chưa đủ dữ liệu), Curcumin liều cao (có thể kích thích co tử cung). Ưu tiên nhập viện theo dõi ngay

CHỈ bán: Paracetamol trẻ em (10–15 mg/kg/lần, tối đa 60 mg/kg/ngày) + có thể tư vấn nước ép lá đu đủ tươi (10–15 mL x 2 lần cho trẻ 25 kg). KHÔNG bán: ibuprofen (chống chỉ định SXH) + kháng sinh amoxicillin (SXH do virus, kháng sinh vô dụng). Yêu cầu KHÁM BÁC SĨ VÀ LÀM CBC HÔM NAY

TRÁNH: Quercetin (ức chế CYP2C9 – enzyme chuyển hóa warfarin → tăng INR → nguy cơ xuất huyết nặng); Curcumin (ức chế CYP3A4 và kháng đông nhẹ); Vitamin E > 400 IU (kháng đông). AN TOÀN: Vitamin C 500 mg, ORS, Folate

Tay chân lạnh ẩm, da nổi bông (mottling), mạch nhanh yếu, huyết áp kẹp (hiệu áp < 20 mmHg), tiểu ít

SAI: ngược lại hoàn toàn. Tái nhiễm với serotype khác → ADE (Antibody-Dependent Enhancement) → SXH nặng hơn lần đầu. Cần cảnh báo người đã từng mắc SXH phải theo dõi chặt hơn nếu nghi ngờ mắc lại

Giai đoạn phục hồi: khi tủy xương cần nguyên liệu (folate và B12 là cofactor tổng hợp DNA) để tái tạo tiểu cầu, bạch cầu và hồng cầu bị giảm trong SXH

Kháng thể từ lần nhiễm đầu với serotype A gắn vào virus serotype B (lần 2) qua Fc receptor của đại thực bào → tạo điều kiện virus xâm nhập đại thực bào nhiều hơn → tải lượng virus cao → sản xuất nhiều cytokine viêm hơn → SXH nặng hơn

Màu đỏ của nước ép có thể nhầm lẫn với máu trong nôn mửa hoặc phân → không phân biệt được xuất huyết tiêu hóa (dấu hiệu nguy hiểm) → trì hoãn cấp cứu

Quá tải dịch: dịch được tái hấp thu từ khoang thứ 3 vào lòng mạch + dịch đang truyền → tăng thể tích tuần hoàn đột ngột → phù phổi cấp, suy tim

SAI VÀ NGUY HIỂM: đây là "giai đoạn nguy hiểm" – sốt giảm do đáp ứng miễn dịch khống chế virus NHƯNG chính lúc này thoát huyết tương, tiểu cầu giảm thấp nhất và nguy cơ sốc cao nhất. Phải TĂNG CƯỜNG theo dõi

Hiệu quả nhất ngày 1–5 của bệnh (giai đoạn sốt sớm); sau ngày 5–6 nồng độ NS1 giảm → độ nhạy giảm còn 30–40%

SAI: CBC (đặc biệt tiểu cầu và Hct) là XÉT NGHIỆM KHÔNG THỂ THIẾU trong SXH để đánh giá mức độ nặng và quyết định điều trị. NS1 chỉ chẩn đoán bệnh, không đánh giá độ nặng. Màu da không đánh giá được tiểu cầu hoặc Hct

Bromelain tăng hấp thu quercetin lên 3–4 lần (Bromelain phá vỡ enzyme phân hủy quercetin trong ruột + mở junctions tế bào ruột); và Bromelain có thêm tác dụng kháng viêm và giảm phù nề trong SXH

Giàu kali (K+ 250 mg/100 mL) và các điện giải tự nhiên; ngăn ngừa hạ kali máu do sốt và nôn; isotonic nhẹ; dễ uống hơn ORS khi buồn nôn. 500 mL–1 lít/ngày

SAI: chườm đá lạnh hoặc nước lạnh → co mạch da → nhiệt thoát ít hơn và bên trong cơ thể tích tụ nhiệt. Đúng: lau mát bằng khăn ẤM (không quá lạnh) ở các vùng mạch máu lớn (bẹn, nách, cổ)

Ức chế RNA polymerase của virus Dengue (NS5 polymerase); kháng viêm qua NF-κB; ổn định thành mạch giảm thoát huyết tương; kháng ADE

4–14 ngày (thường 4–7 ngày)

Carpaine và alkaloid trong lá đu đủ kích thích sản xuất tiểu cầu từ megakaryocyte tủy xương và ức chế phân hủy tiểu cầu qua tăng TPO (Thrombopoietin)

1 gói ORS hòa vào 1 lít nước sạch theo đúng hướng dẫn trên gói; uống từng ngụm nhỏ; tốt nhất chia uống trong 4–6 giờ

SAI VÀ RẤT NGUY HIỂM: aspirin và NSAID ức chế kết tập tiểu cầu và gây loét/xuất huyết dạ dày → trong SXH có tiểu cầu thấp → xuất huyết tiêu hóa có thể gây tử vong. CHỈ DÙNG PARACETAMOL trong SXH

PHẢI dùng dạng Phytosome (Meriva) hoặc BCM-95: hấp thu gấp 20–30 lần so với bột thô. Curcumin thô hấp thu < 5% do kém tan trong nước và phân hủy nhanh. Ít nhất 500 mg/ngày dạng bioavailable mới đủ nồng độ ức chế NF-κB và NS5 polymerase virus Dengue

Tư vấn TPCN hỗ trợ phù hợp: Vitamin C 500–1000 mg x 3 lần/ngày + nước ép lá đu đủ tươi 25–30 mL x 2 lần/ngày + Quercetin 250 mg x 2 lần (nếu không có thuốc tương tác). ĐỒNG THỜI nhấn mạnh: TPCN là HỖ TRỢ, bắt buộc làm CBC hôm nay và tái khám theo hẹn bác sĩ

Không loại trừ: NS1 chỉ nhạy giai đoạn sớm (ngày 1–5). Ngày 6: NS1 độ nhạy < 50% vì kháng thể trung hòa virus và protein NS1. Cần làm thêm IgM/IgG hoặc RT-PCR để xác nhận

Lá đu đủ XANH (Carica papaya) tươi, non đến vừa; vò nát và ép lấy nước khoảng 25–30 mL mỗi lần, uống 2 lần/ngày; không nấu (nhiệt phá hoạt tính)

Khi tiểu cầu < 20,000/µL kèm xuất huyết lâm sàng, HOẶC < 10,000/µL dự phòng ngay cả không xuất huyết

SAI: tiểu cầu đang tăng nhưng chưa đạt mức an toàn (< 100,000 vẫn cần theo dõi). Cần: tiếp tục nghỉ ngơi; tránh hoạt động thể lực mạnh; không uống rượu bia (gan đang phục hồi); tiếp tục uống đủ nước; tái khám sau 2–3 ngày để kiểm tra tiểu cầu đến khi ≥ 100,000

SAI: SXH là bệnh do VIRUS – kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng điều trị hoặc phòng ngừa SXH. Dùng kháng sinh không chỉ thừa mà còn gây: rối loạn hệ vi sinh đường ruột, phản ứng phụ, lãng phí, tăng đề kháng kháng sinh

Aspirin ức chế kết tập tiểu cầu không hồi phục (trong khi tiểu cầu đã thấp) và gây loét/xuất huyết dạ dày; Ibuprofen (NSAID) tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và ức chế kết tập tiểu cầu → cả hai làm nặng thêm xuất huyết

Người từ 9–45 tuổi ĐÃ TỪNG NHIỄM DENGUE ít nhất 1 lần trước đó; không khuyến cáo cho người chưa từng nhiễm (tăng nguy cơ SXH nặng nếu lần đầu nhiễm sau tiêm)

KHÔNG bán ibuprofen: SXH tuyệt đối chống chỉ định. Tư vấn khẩn: ngày 5 là GIAI ĐOẠN NGUY HIỂM nhất dù sốt đã giảm; tiểu cầu chưa kiểm tra 3 ngày → cần làm CBC NGAY HÔM NAY để kiểm tra tiểu cầu và Hct; giải thích "sốt hết không có nghĩa là khỏi bệnh"; hướng dẫn dấu hiệu cảnh báo cần đến cấp cứu ngay

Siliphos: silybin gắn với phosphatidylcholine → tăng hấp thu qua màng lipid đường ruột 4–10 lần; tăng sinh khả dụng. Silymarin thông thường: silybin tan trong nước kém → hấp thu chỉ 20–30%

Sốt giảm hoặc hết vào ngày 4–5 (dễ lầm là khỏi) trong khi đây là giai đoạn nguy hiểm nhất: thoát huyết tương đạt đỉnh, tiểu cầu thấp nhất, nguy cơ sốc cao nhất

Khi AST/ALT tăng (tổn thương gan do SXH): silymarin bảo vệ tế bào gan qua chống oxy hóa và ức chế NF-κB

Cô đặc máu do thoát huyết tương: dịch từ lòng mạch thoát ra khoang thứ 3 → thể tích huyết tương giảm → tỷ lệ tế bào máu/dịch tăng → Hct tăng. Đây là dấu hiệu CẢNH BÁO cần nhập viện

Gợi ý tăng tính thấm thành mạch và giảm tiểu cầu; ≥ 20 chấm xuất huyết/2.5 cm² sau 5 phút bơm huyết áp là dương tính; hỗ trợ chẩn đoán nhưng không đặc hiệu cho Dengue

Tăng cường collagen thành mạch → giảm tính thấm và thoát huyết tương; tăng miễn dịch (hoạt hóa bạch cầu); chống oxy hóa; nồng độ Vitamin C giảm mạnh trong SXH cần bổ sung

Aedes đốt chủ yếu BAN NGÀY (sáng sớm và chiều tối); Anopheles đốt ban đêm → khác nhau trong chiến lược phòng ngừa

Giai đoạn nguy hiểm (ngày 4–6): SỐT GIẢM hoặc HẾT nhưng thoát huyết tương và xuất huyết nặng nhất → người nhà thường lầm tưởng khỏi bệnh

KHUYẾN CÁO NHẬP VIỆN NGAY: (1) Tiểu cầu 60,000 = CÓ DẤU HIỆU CẢNH BÁO (< 100,000 và đang giảm nhanh từ 140→60 trong 2 ngày); (2) Đang dùng aspirin 100 mg/ngày → NGỪNG NGAY + ÁCH CHẾ KẾT TẬP TIỂU CẦU khi tiểu cầu đã thấp = rất nguy hiểm; (3) 70 tuổi + THA = nhóm nguy cơ cao. Tại viện: theo dõi Hct, CBC 4–6h; bù dịch có hướng dẫn; sẵn sàng truyền tiểu cầu nếu cần