Phiếu kết quả bài thi

Ngứa hậu môn dữ dội vào ban đêm, khiến trẻ mất ngủ, cáu kỉnh

Người suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS, điều trị corticoid dài hạn, ghép tạng) – có thể gây thể lan tràn (hyperinfection) tử vong

Mebendazole hiệu quả với giun kim, giun đũa, giun móc, giun tóc nhưng KHÔNG có tác dụng với sán dây, sán lá gan, giun lươn – cần thuốc khác (praziquantel, ivermectin)

KHÔNG – Mebendazole không tác dụng với SÁN LÁ GAN NHỎ (Clonorchis, Opisthorchis). Người ăn gỏi cá nước ngọt thường xuyên ở ĐBSCL: nguy cơ cao nhiễm sán lá gan nhỏ. Cần: khám bác sĩ, siêu âm ổ bụng, xét nghiệm ELISA sán lá gan, xét nghiệm phân tìm trứng sán. Điều trị sán lá gan: Praziquantel 25mg/kg x 3 lần x 1 ngày (kê đơn)

Tương tác đối kháng dược lực: Piperazine gây liệt mềm cơ giun (đối kháng GABA); Pyrantel gây liệt cứng cơ giun (đồng vận acetylcholine). Hai cơ chế đối lập nhau → giảm hiệu quả cả hai thuốc

Mebendazole 500mg liều duy nhất HOẶC Albendazole 400mg liều duy nhất

Giun móc (Ancylostoma/Necator) – ấu trùng trong đất xuyên qua da bàn chân (đi chân trần). Phòng: ĐI DÉP/GIÀY khi ra ngoài, tránh tiếp xúc đất bẩn

Tăng hấp thu Albendazole đáng kể (gấp 5 lần). Không ảnh hưởng nhiều với Mebendazole (vì Mebendazole tác dụng chủ yếu tại lòng ruột, không cần hấp thu)

Mebendazole diệt giun trưởng thành nhưng trứng và ấu trùng còn tồn tại → giun mới vẫn xuất hiện vài ngày–vài tuần sau khi uống thuốc. Điều này BÌNH THƯỜNG. Quan trọng hơn: cần uống LIỀU THỨ HAI sau 2–3 tuần và vệ sinh đồng thời. Nếu vẫn còn nhiều giun sau 3–4 tuần → khám bác sĩ

Sán máu cần vật chủ trung gian là ỐC NƯỚC NGỌT loài Biomphalaria/Bulinus không phân bố ở Việt Nam. Tại Việt Nam có Schistosoma japonicum ở vùng núi phía Bắc (vật chủ là ốc Oncomelania)

Cần CHUYỂN KHÁM BÁC SĨ: bé có thiếu máu nhược sắc (Hb 9.2g/dL) + bạch cầu ái toan tăng (12%) → gợi ý NHIỄM GIUN MÓC nặng (giun móc hút máu → thiếu sắt → thiếu máu nhược sắc). Mebendazole 500mg liều duy nhất có thể không đủ cho nhiễm giun móc nặng, cần: Mebendazole 100mg x 2 lần/ngày x 3 ngày hoặc Albendazole 400mg x 3 ngày. Bổ sung SẮT sau khi tẩy giun

KHÔNG bán Piperazine – chống chỉ định tuyệt đối ở người động kinh. Bán Mebendazole 500mg hoặc Albendazole 400mg (không chống chỉ định với động kinh, không tương tác với carbamazepine liều tẩy giun). Dặn uống sau bữa ăn

Ấu trùng trong MÔ kích hoạt phản ứng miễn dịch type 2 (IL-4, IL-5, IL-13) → IL-5 kích thích tủy xương sản xuất bạch cầu ái toan. Giun trưởng thành trong LÒNG RUỘT ít tiếp xúc mô hơn → kích hoạt ít hơn

Các bệnh giun sán CÓ ẤU TRÙNG/SÁN TRONG MÔ: Toxocariasis (VLM/OLM), sán lá gan lớn (Fasciola), ấu trùng sán lợn (Cysticercosis), giun chỉ (Filaria), Strongyloides – các trường hợp này giun/sán ở mô, không có trứng trong phân hoặc lượng rất ít

Giun lươn (Strongyloides stercoralis) – Ivermectin có hiệu quả cao hơn và ít tái phát hơn so với Albendazole

Phản ứng miễn dịch đặc hiệu với ký sinh trùng đa bào (giun, sán) ở giai đoạn ấu trùng di chuyển trong cơ thể. Bạch cầu ái toan > 400–500/μL cần xét nghiệm ký sinh trùng

Ăn cá nước ngọt còn sống hoặc chưa chín (gỏi cá, cá nướng tái, cá hấp chưa chín)

Các thành viên khác có thể đã nhiễm trong giai đoạn ủ bệnh (chưa có triệu chứng). Nếu không điều trị đồng thời, người đã điều trị sẽ bị tái nhiễm ngay

KHÔNG đồng ý – nguyên tắc bắt buộc: ĐIỀU TRỊ TẤT CẢ THÀNH VIÊN GIA ĐÌNH CÙNG LÚC. Người lớn có thể đã nhiễm nhưng chưa có triệu chứng (ủ bệnh). Nếu chỉ điều trị bé, bé sẽ tái nhiễm ngay từ người lớn chưa điều trị. Bán đủ thuốc cho cả gia đình cùng uống 1 ngày

Lây qua VẾT ĐỐT CỦA MUỖI (Culex, Anopheles, Aedes) mang ấu trùng giun chỉ (microfilaria). KHÔNG lây qua đường tiêu hóa hay da trực tiếp

Ấu trùng giun đũa CHÓ/MÈO (Toxocara canis/cati) – người không phải vật chủ thích hợp → ấu trùng không phát triển được, lang thang trong cơ, gan, mắt, não gây viêm u hạt. Trẻ em hay nghịch đất/cát có phân chó mèo → nuốt trứng Toxocara

Rửa rau củ sạch kỹ và nấu chín thức ăn. Không dùng phân người tươi bón rau

6 THÁNG MỘT LẦN (2 lần/năm)

Từ 2 tuổi

CHỐNG CHỈ ĐỊNH – Mebendazole và Albendazole đều không được dùng trong 3 THÁNG ĐẦU thai kỳ (hiện tại là 8 tuần = tháng thứ 2 = quý 1). Tư vấn: chị bỏ qua lần tẩy giun này, sau khi qua 3 tháng đầu có thể hỏi bác sĩ sản khoa về việc tẩy giun trong quý 2–3 nếu nghi nhiễm. Không có triệu chứng: tiếp tục theo dõi, chú ý vệ sinh

THƯỜNG AN TOÀN: Mebendazole hấp thu toàn thân < 10%, nồng độ trong sữa mẹ rất thấp. WHO và BYT xếp Mebendazole là an toàn khi cho con bú. Albendazole: thận trọng hơn do hấp thu cao hơn

KHÔNG phải giun đường ruột thông thường – nguy cơ chính là SÁN DÂY LỢN (Taenia solium). Mebendazole/Albendazole KHÔNG hiệu quả với sán dây. Nên: khám bác sĩ, xét nghiệm phân (tìm đốt sán), xét nghiệm kháng thể sán lợn. Nếu xác nhận: điều trị Praziquantel theo chỉ định bác sĩ. Tư vấn ngừng ăn thịt sống/tái

Bệnh nhân động kinh và bệnh thận nặng

Bán Mebendazole 500mg cho chồng (1 viên) và 2 con (mỗi đứa 1 viên – cả 5 và 7 tuổi đều >= 2 tuổi). Uống SAU BỮA ĂN cùng ngày. DẶN DÒ QUAN TRỌNG: (1) Chị Hương KHÔNG uống lần này; (2) Vệ sinh đồng thời: rửa tay kỹ, tắm sáng, giặt đồ ngủ; (3) Nhắc lại liều sau 2–3 tuần (riêng nếu nghi giun kim) hoặc 6 tháng sau cho cả nhà kể cả chị khi đã qua quý 1

KHÔNG BÁN – Mebendazole và Albendazole chống chỉ định cho trẻ < 2 tuổi. Pyrantel: một số hướng dẫn từ 6 tháng nhưng chương trình BYT không áp dụng cho < 2 tuổi. Tư vấn: chưa cần tẩy giun định kỳ; nếu nghi nhiễm (ngứa hậu môn, nhìn thấy giun) → khám bác sĩ nhi để được tư vấn cụ thể

Praziquantel diệt ấu trùng sán → xác ấu trùng chết trong não giải phóng KHÁNG NGUYÊN → phản ứng viêm miễn dịch cấp mạnh → PHÙ NÃO, tăng áp nội sọ, co giật nặng hơn → CÓ THỂ TỬ VONG nếu không kiểm soát viêm. Corticosteroid ức chế phản ứng viêm này

KHÔNG – Mebendazole và Albendazole đều CHỐNG CHỈ ĐỊNH trong 3 tháng đầu thai kỳ (gây dị tật thai nhi trong nghiên cứu động vật). Từ quý 2–3 thai kỳ: có thể cân nhắc theo chỉ định bác sĩ ở vùng lưu hành nặng

Sán dây (Taenia saginata hoặc Taenia solium)

Thời gian từ khi nuốt trứng đến khi giun trưởng thành và bắt đầu đẻ trứng chỉ 4–6 TUẦN. Và trứng có thể lây nhiễm lại NGAY LẬP TỨC từ ngón tay → miệng → nuốt. Vòng đời ngắn và khép kín trong gia đình làm tái nhiễm liên tục rất dễ xảy ra

Mebendazole dạng viên nhai: có thể NHAI (nghiền) hoặc nuốt nguyên viên với nước. Với Albendazole dạng viên hoặc hỗn dịch: uống SAU BỮA ĂN để tăng hấp thu. Bảo quản nhiệt độ phòng, tránh ẩm

Ở vùng lưu hành giun cao: TỶ LỆ NHIỄM CAO (> 50–80% trẻ em nhiễm ít nhất 1 loại giun) + Thuốc an toàn, giá rẻ, liều đơn + Chi phí xét nghiệm > Chi phí thuốc và công điều trị → kinh tế khi điều trị toàn dân không xét nghiệm trước

Ức chế hấp thu glucose của giun → giun thiếu năng lượng và chết. Rất ít hấp thu vào máu người

Hấp thu tăng mạnh khi uống cùng thức ăn có CHẤT BÉO (dầu, sữa, thịt béo). Nên uống sau bữa ăn có chất béo để tăng hiệu quả với giun lươn, sán

(1) SẮT NGUYÊN TỐ 15–30mg/ngày (ferrous bisglycinate hoặc gluconate – ít kích ứng dạ dày hơn sulfate) trong 3 THÁNG để phục hồi dự trữ sắt. Uống cùng VITAMIN C 50–100mg để tăng hấp thu sắt. (2) VITAMIN B COMPLEX hỗ trợ tạo máu và phục hồi năng lượng. (3) KẼM 5–10mg/ngày để phục hồi niêm mạc ruột. (4) Multivitamin trẻ em hỗ trợ tổng thể. Theo dõi Hb sau 1–2 tháng

Trứng giun kim tồn tại ngoài môi trường lên đến 1 TUẦN ở nhiệt độ phòng. Vì vậy cần giặt ga giường, quần áo ngủ bằng nước nóng và dọn dẹp bề mặt nhà vệ sinh sau điều trị

Hút máu tại ruột non → thiếu máu thiếu sắt mạn tính là hậu quả chính

KHÔNG CẦN với Mebendazole và Albendazole. Giun đã chết từ trong ruột → bị tiêu hóa một phần hoặc thải tự nhiên theo phân. KHÔNG cần thụt tháo. (Khác với Piperazine: làm liệt mềm giun còn sống → có phối hợp Senna để tống giun sống ra ngoài)

Mebendazole 100mg diệt giun TRƯỞNG THÀNH nhưng KHÔNG DIỆT TRỨNG VÀ ẤU TRÙNG. Sau 2–3 tuần, trứng đã có mặt trong ruột (từ trước điều trị hoặc tái nhiễm) nở thành ấu trùng và phát triển thành giun trưởng thành mới → liều thứ hai diệt đợt giun này. Liều 500mg định kỳ: diệt giun đang có, chấp nhận tái nhiễm ở mức thấp hơn sau vài tháng

Ấu trùng sán lợn (Cysticercus cellulosae) có thể VÀO NÃO, CƠ, MẮT gây ấu trùng sán lợn não (neurocysticercosis) → co giật, động kinh, liệt, tăng áp nội sọ

Giai đoạn GIUN TRƯỞNG THÀNH trong ruột non – giun lớn (15–35cm), nhiều con tập hợp thành búi → tắc ruột, hoặc 1 con chui vào ống mật → viêm đường mật cấp

Đi chân trần trên đất sạch trong nhà hoàn toàn không có nguy cơ nhiễm giun móc

KHÔNG ĐỒNG Ý – "đốt trắng như hạt dưa" trong phân là dấu hiệu ĐẶC TRƯNG của SÁN DÂY (Taenia saginata hoặc Taenia solium) – KHÔNG phải giun đũa. Mebendazole KHÔNG có tác dụng với sán dây. Cần: (1) KHÁM BÁC SĨ để xác định loại sán (dây bò hay lợn); (2) Nếu sán dây lợn: CT scan não trước điều trị để loại trừ ấu trùng sán não; (3) Điều trị bằng PRAZIQUANTEL hoặc Niclosamide theo kê đơn bác sĩ. Tư vấn: không ăn thịt lợn/bò sống, nấu chín kỹ

Ấu trùng giun móc chó/mèo (Ancylostoma braziliense/caninum) tạo ĐƯỜNG NGOẰN NGOÈO ĐỎ, NGỨ DỮ DỘI di chuyển vài mm/ngày dưới da

Phản ứng phổi khi ấu trùng giun (đũa, móc) đi qua phổi: ho, sốt, khó thở, khò khè, bạch cầu ái toan tăng cao (2–4 tuần, tự hết)

Giun kim, thực hiện VÀO SÁNG SỚM TRƯỚC KHI TẮM hoặc đi vệ sinh để lấy trứng giun bám quanh hậu môn