Phiếu kết quả bài thi

Vitamin D3 2000–4000 IU/ngày + Canxi 500 mg: bằng chứng RCT 2020 giảm 24% tái phát BPPV do ổn định chuyển hóa otoconia

Muối (natri) > 2g/ngày và caffeine: muối làm tăng tích nước nội dịch → tăng áp lực → khởi phát cơn; caffeine co mạch tai trong

Hạ huyết áp tư thế: amlodipine (ức chế calci) + đứng dậy đột ngột → tuần hoàn chưa kịp điều chỉnh → presyncope. Xử lý: đứng dậy chậm từng bước; báo bác sĩ điều chỉnh giờ uống thuốc hoặc liều; bổ sung Magiê Glycinate (hỗ trợ điều hòa co giãn mạch)

Sai: cần phân biệt nguyên nhân. Nếu là hạ HA tư thế → uống nước đủ (không chỉ muối). Nếu là BPPV → muối không có tác dụng gì. Nếu là Ménière → muối CHỐNG CHỈ ĐỊNH (làm nặng hơn). Uống muối nhiều mà không xác định nguyên nhân là nguy hiểm

Đứng dậy theo bước: nằm → ngồi dậy 30 giây → đứng chậm → 30 giây → mới bước đi; uống đủ nước; mang tất áp lực (compression stockings)

Tạo thích nghi tiền đình (habituation): lặp đi lặp lại kích thích tiền đình ở tư thế gây chóng mặt → não quen dần → giảm phản ứng. Cần tập 2–3 lần/ngày trong 10–14 ngày liên tục để đạt hiệu quả 95%

Sai: betahistine tại Việt Nam là thuốc KÊ ĐƠN. Hơn nữa, betahistine chỉ hiệu quả cho chóng mặt tiền đình (Ménière, viêm thần kinh tiền đình) – không hiệu quả cho BPPV, hạ HA tư thế, hay chóng mặt do lo âu. Tư vấn đúng nguyên nhân mới cho đúng thuốc

Viêm thần kinh tiền đình: chóng mặt liên tục 1–3 ngày KHÔNG có ù tai và KHÔNG giảm nghe; Ménière: chóng mặt từng cơn + ù tai + giảm thính lực dao động + đầy tai

Sai hoàn toàn: hạn chế vận động là phản tác dụng – gây teo cơ và tăng mất thăng bằng thêm. Tập thăng bằng có giám sát (bài tập tiền đình, Tai Chi) là can thiệp số 1 giảm nguy cơ té ngã và cải thiện chức năng tiền đình ở người cao tuổi

Giảm estrogen → tăng mất xương → giảm mật độ canxi → otoconia (CaCO3) dễ tan rã và rơi vào ống bán khuyên. Giảm D3 theo tuổi → chuyển hóa calci kém hơn → otoconia mất ổn định hơn

Bài tập thăng bằng hàng ngày (Tai Chi, đứng một chân, tập thăng bằng) + Vitamin D3 liều cao + chỉnh sửa môi trường nhà (thảm chống trượt, tay vịn)

Sai: chẩn đoán Ménière đòi hỏi cả 4 triệu chứng: chóng mặt THỰC SỰ từng cơn 20 phút–24h + giảm thính lực ĐAO ĐỘNG + ù tai + đầy tai; và phải loại trừ u dây thần kinh VIII (acoustic neuroma) bằng MRI. Tự chẩn đoán và tự mua thuốc có thể bỏ sót u não

Hình ảnh điển hình BPPV: cơn < 60 giây, kích hoạt bởi tư thế đầu, tự giới hạn, không ù tai. Tư vấn: (1) Hướng dẫn Epley Maneuver (giải thích ngắn gọn); (2) Khuyên đến phòng khám TMH để thực hiện Epley chính xác; (3) Tạm thời: dimenhydrinate 50 mg khi buồn nôn cấp; (4) TPCN: Vitamin D3 2000 IU (phòng tái phát) + Magiê Glycinate 300 mg

Gãy xương hông → phẫu thuật (nguy cơ gây mê, huyết khối, viêm phổi hít); bất động kéo dài → thuyên tắc phổi, viêm phổi, loét tì đè, nhiễm trùng; giảm khả năng hồi phục ở người cao tuổi đa bệnh lý → tử vong 20–30% trong 1 năm

Vitamin D3 2000–4000 IU/ngày + Canxi 500 mg (nếu không có sỏi thận): bằng chứng RCT giảm 24% tái phát BPPV. Xét nghiệm 25(OH)D nếu có thể. Thêm: bài tập Brandt-Daroff hàng ngày trong 2 tuần phòng tái phát

Stress kích hoạt trục HPA → cortisol và vasopressin tăng → ảnh hưởng cân bằng dịch tai trong (endolymph) và điều hòa áp lực nội dịch. Stress mạn tính → tăng TNF-α và neuroinflammation → ảnh hưởng hàng rào máu-nội dịch

Điều hòa áp lực thẩm thấu và cân bằng ion trong tai trong; ức chế NMDA giảm kích thích thần kinh tiền đình; cải thiện co giãn vi mạch tai trong; thiếu Mg liên quan tăng tần suất cơn Ménière

Sai một phần: trong BPPV – nằm xuống ở tư thế sai có thể làm nặng hơn (otoconia tiếp tục di chuyển). Trong viêm thần kinh tiền đình – nằm chỉ tốt 1–2 ngày đầu; sau đó cần vận động tiền đình phục hồi. Nghỉ ngơi kéo dài > 2–3 ngày trì hoãn bù trừ tiền đình

BPPV ống bán khuyên sau – hiệu quả 80–90% sau 1–3 lần

Tác dụng kháng cholinergic mạnh → bí tiểu, táo bón, nhầm lẫn (anticholinergic delirium); buồn ngủ mạnh tăng nguy cơ ngã; tachyphylaxis nhanh; Beers Criteria 2023 khuyến cáo tránh người > 65 tuổi

KHÔNG bán: Ginkgo ức chế PAF mạnh → tăng nguy cơ chảy máu rõ rệt khi kết hợp warfarin. Nguy cơ xuất huyết não nghiêm trọng. Thay thế: Vinpocetine 10 mg (ức chế tiểu cầu nhẹ hơn nhiều) hoặc Omega-3 1g; khuyên kiểm tra với bác sĩ tim mạch

Sai: chóng mặt sau chấn thương đầu cổ có thể là dấu hiệu của: (1) Chấn động não (concussion) – cần đánh giá; (2) Dissection động mạch cổ – chóng mặt + đau cổ sau chấn thương là cấp cứu; (3) BPPV sau chấn thương – cần điều trị; (4) Máu tụ nội sọ – nặng hơn sau 24–48h

D3 điều hòa chuyển hóa calci → ảnh hưởng tái hấp thu otoconia (tinh thể CaCO3 trong ống bán khuyên); thiếu D3 làm otoconia dễ rơi vào ống bán khuyên → tăng tái phát BPPV

Cofactor enzyme trong tế bào lông tai trong; thiếu Kẽm liên quan ù tai và điếc tiếp nhận; Kẽm cần cho tổng hợp BDNF phục hồi thần kinh tiền đình; nghiên cứu cho thấy Zinc cải thiện ù tai ở người thiếu Kẽm

Cơn chóng mặt dữ dội < 60 giây khi thay đổi tư thế đầu; buồn nôn; không ù tai; tự giới hạn

Tiền đình bù trừ trung ương (vestibular compensation) đòi hỏi cảm giác chuyển động: não học cách bù đắp lỗ hổng từ tiền đình bị tổn thương qua tiểu não và thị giác. Nghỉ ngơi kéo dài trì hoãn học bù trừ này. Cochrane 2015: phục hồi sớm giảm 50% thời gian phục hồi

Sai hoàn toàn: caffeine co mạch não và tai trong (ngược với tác dụng mong muốn); đặc biệt hại cho Ménière (co mạch ốc tai → giảm tưới máu, tăng cơn); gây mất nước (lợi tiểu nhẹ) → nặng thêm hạ HA tư thế và chóng mặt mất nước

Sai: gừng có bằng chứng lâm sàng RCT cho buồn nôn (kể cả say tàu xe và thai nghén). Gingerols và shogaols ức chế receptor 5-HT3 (giảm nôn như ondansetron nhẹ hơn) và có tác dụng kháng histamine nhẹ. Tuy nhiên, hiệu quả cho vertigo thực sự tiền đình còn hạn chế, tốt nhất cho buồn nôn/nôn kèm chóng mặt

Chóng mặt cơn 20 phút–24h + Giảm thính lực dao động + Ù tai + Cảm giác đầy tai (aural fullness)

Face (mặt méo), Arm (liệt tay), Speech (nói khó/không nói được), Time (gọi cấp cứu ngay). Chóng mặt đột ngột + bất kỳ dấu hiệu FAST → đột quỵ cần cấp cứu 115 ngay

DHA là thành phần cấu trúc màng tế bào thần kinh và tế bào lông (cochlear hair cells) tai trong; thiếu DHA → màng tế bào cứng, kém đáp ứng → giảm nhạy cảm tiền đình và thính lực

Bảo vệ vỏ myelin dây thần kinh số VIII (thính giác và tiền đình); thiếu B12 gây bệnh lý thần kinh tiền đình → mất thăng bằng mạn; người > 50 tuổi hấp thu B12 giảm do thiếu intrinsic factor

Sai: nôn nhiều → mất nước và điện giải → giảm thể tích máu → làm nặng thêm chóng mặt. Cần bù nước ORS từng ngụm nhỏ 5–10 mL mỗi 5 phút. Nếu không uống được → cần truyền dịch. Mất nước là vòng luẩn quẩn làm chóng mặt nặng hơn

Vertigo: cảm giác quay tròn rõ ràng (bản thân hoặc môi trường); do rối loạn tiền đình. Lightheadedness: cảm giác "đầu rỗng", lơ mơ, không quay; thường do tâm lý, mất nước, thiếu máu nhẹ

Magiê Glycinate 200–300 mg tối (hỗ trợ điều hòa co giãn mạch, không tương tác đáng kể) + Vitamin D3 2000–4000 IU sáng (cải thiện sức cơ → giảm té ngã). KHÔNG dùng Ginkgo (tương tác với furosemide và nguy cơ hạ HA). Ưu tiên: hướng dẫn đứng dậy chậm + báo bác sĩ rà soát thuốc

Ức chế phosphodiesterase type 1 (PDE1) → tăng cAMP và cGMP → giãn mạch não chọn lọc + giảm nhớt máu + tăng tuần hoàn ốc tai

Aminoglycosides (độc tiền đình nặng), thuốc THA liều cao, BZD, lợi tiểu furosemide liều cao, aspirin liều cao, thuốc chống động kinh

Hạ huyết áp tư thế do phối hợp thuốc: Perindopril (ACEI hạ HA) + Furosemide (lợi tiểu giảm thể tích) + Tamsulosin (alpha-blocker hạ HA). Ba thuốc cùng hạ HA → cộng hưởng → hạ HA tư thế nặng khi đứng dậy buổi sáng

Giảm đột ngột tưới máu não (cerebral hypoperfusion) khi đứng do không phản xạ co mạch kịp → presyncope

Sai: chóng mặt khi đứng dậy thường là hạ huyết áp tư thế (orthostatic hypotension) – do thuốc THA/lợi tiểu hoặc mất nước; không phải "thiếu máu não mạn tính". Cần đo HA tư thế, rà soát thuốc. Ginkgo không điều trị được hạ HA tư thế

Flavonoglycosides giãn mạch và ức chế PAF (kết tập tiểu cầu) → tăng vi tuần hoàn tai trong; terpene lactones bảo vệ tế bào lông tai trong

Xung đột giữa tín hiệu tiền đình (cảm nhận chuyển động thực) và tín hiệu thị giác (nhìn cố định vật tĩnh bên trong) → não nhận tín hiệu mâu thuẫn → kích hoạt phản ứng buồn nôn

GỌI CẤP CỨU 115 NGAY: chóng mặt đột ngột + tê tay phải + nói khó = dấu hiệu đột quỵ (TIA/Stroke) cho đến khi loại trừ. Không cho uống thuốc, không cho về nhà. Ghi giờ khởi phát (9h sáng): còn trong cửa sổ điều trị tPA (4.5 giờ)

Đồng vận H1 và đối kháng H3 tiền đình → tăng tuần hoàn tai trong + giảm áp lực nội dịch + tăng bù trừ tiền đình trung ương

Magiê Glycinate 300–400 mg + Ginkgo EGb 761 240 mg + Kẽm 15–25 mg + Omega-3 EPA cao 2000 mg: kết hợp đa cơ chế bổ sung cho betahistine không đủ hiệu quả đơn độc

Chuyển bệnh viện TMH trong vòng 24–48h: mất thính lực tiếp nhận đột ngột (sudden SNHL) là cấp cứu tai mũi họng – steroids tiêm tĩnh mạch trong 24–72h có thể cứu vãn thính lực; để lâu → điếc vĩnh viễn

OPC là chất chống oxy hóa mạnh nhất được biết đến (50 lần mạnh hơn Vitamin E): bảo vệ tế bào lông tai trong khỏi reactive oxygen species (ROS); tăng bền thành mạch vi mạch tai trong; giảm thấm mạch → giảm phù nề nội dịch

Vitamin B6 25–50 mg + Gừng (ginger) 250 mg x 2–4 lần/ngày: bằng chứng tốt nhất cho chóng mặt/buồn nôn thai nghén, an toàn. Bù nước ORS nếu nôn nhiều