Phiếu kết quả bài thi

Rách niêm mạc tại chỗ nối thực quản-dạ dày do áp lực nôn mạnh → nôn ra máu đỏ tươi sau cơn nôn mạnh

Cinnarizine 25mg hoặc gừng

SAI – uống nhiều cùng lúc kéo giãn dạ dày → kích thích nôn lại → mất thêm nước và điện giải. Phải uống từng ngụm nhỏ 5–10ml mỗi 5 phút

Có thể cân nhắc dùng khi lợi ích lớn hơn nguy cơ, đặc biệt cho hyperemesis gravidarum không đáp ứng biện pháp khác; cần theo dõi

Không nên – nước cam đặc, có acid và đường fructose nồng độ cao → tăng áp suất thẩm thấu đường ruột → nặng thêm tiêu chảy và nôn. Nên dùng ORS là lựa chọn duy nhất đúng chuẩn. Nước cháo loãng có muối có thể dùng tạm nếu không có ORS

Buồn nôn xuất hiện TRƯỚC khi hóa trị bắt đầu (khi đến bệnh viện, thấy kim tiêm, mùi bệnh viện) – do điều kiện hóa tâm lý (Pavlovian conditioning). Điều trị: benzodiazepine (lorazepam) + liệu pháp tâm lý hành vi (CBT)

Các cơn nôn dữ dội tái diễn theo chu kỳ (cùng giờ, cùng thời gian, cùng cường độ), xen kẽ bởi những khoảng hoàn toàn khỏe mạnh. Hay gặp ở trẻ em, liên quan đến Migraine

Xuất huyết dưới nhện hoặc viêm màng não – KHẨN CẤP

Mất nước nhẹ–trung bình (môi khô, nôn nhiều nhưng còn tỉnh táo, còn khóc được). Xử trí: hướng dẫn bù ORS từng ngụm 5ml mỗi 5 phút; khuyên mẹ đưa bé đến khám bác sĩ ngay vì bé < 2 tuổi

5-HT3 (serotonin type 3)

Chóng mặt quay dữ dội, đột ngột, kèm liệt mặt, khó nói, nuốt khó hoặc yếu tay chân

Có thể là hội chứng Mallory-Weiss (rách niêm mạc chỗ nối thực quản-dạ dày do nôn mạnh) – hay gặp, thường tự lành; nhưng CẦN KHÁM BÁC SĨ NGAY để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm hơn (loét chảy máu, ung thư)

Uống từng ngụm nhỏ (5–10ml) mỗi 5 phút, kiên nhẫn

Không quá 5 ngày liên tục; nguy cơ tác dụng phụ ngoại tháp (tardive dyskinesia – rối loạn vận động không tự chủ mạn tính)

Nguy cơ ức chế hô hấp và tử vong ở trẻ < 2 tuổi – FDA đã cảnh báo nghiêm trọng

Tác động chủ yếu lên đường tiêu hóa (cơ trơn dạ dày, receptor 5-HT3 và M) thay vì trực tiếp lên não

Bán metoclopramide ngắn hạn (tối đa 5 ngày) và dặn phải khám bác sĩ ngay – nôn kéo dài 1 tuần cần tìm nguyên nhân, không được che triệu chứng dài hạn bằng metoclopramide

Nhóm kháng cholinergic (anticholinergic); tác dụng phụ: khô miệng, mờ mắt, bí tiểu, nhịp tim nhanh

Tư vấn thử biện pháp không dùng thuốc trước (ăn bánh khô trước khi ngồi dậy, gừng, B6). Nếu cần thuốc, B6 là lựa chọn đầu tay an toàn nhất, không phải dimenhydrinate

Tăng áp lực nội dịch (endolymph hydropsis) trong tai trong → kích thích thụ thể tiền đình liên tục → buồn nôn, nôn, chóng mặt quay, ù tai, giảm thính lực từng cơn. Điều trị: betahistine (kháng H1 ngoại biên + đồng vận H3) + lợi tiểu + hạn chế muối

Hyoscine (scopolamine) và các thuốc kháng cholinergic

Cinnarizine 25mg hoặc gừng – ít gây ngủ nhất. Anh cần được cảnh báo rõ: tất cả thuốc say tàu xe đều có thể gây buồn ngủ, không được lái xe sau khi dùng. Với chuyến tàu về, anh là HÀNH KHÁCH nên có thể dùng cinnarizine (ít ngủ hơn). Anh cần sắp xếp để không lái xe ngay sau khi về

3 tháng đầu thai kỳ, thường giảm sau tuần 12–16

Gừng an toàn, không gây ngủ, có bằng chứng lâm sàng trong ốm nghén và say tàu xe, nhưng bằng chứng trong nôn do hóa trị còn hạn chế và cần phối hợp với thuốc chính thống

Đây là tình huống nôn sau hóa trị liệu nặng không đáp ứng ondansetron – KHÔNG tự xử trí tại nhà thuốc. Cần: (1) Liên hệ ngay với bác sĩ ung thư đang điều trị cho bà (có thể cần thêm dexamethasone, aprepitant hoặc điều chỉnh phác đồ chống nôn); (2) Đánh giá mất nước (nôn 4 lần, không ăn được) – có thể cần truyền dịch IV; (3) Hướng dẫn bà bù nước ORS từng ngụm nhỏ trong khi chờ; (4) Nếu nôn nhiều hơn hoặc không giữ được nước: đến phòng cấp cứu bệnh viện ngay

Nhập viện truyền dịch IV + bù điện giải (K+, Mg2+) + THIAMINE (Vitamin B1) bắt buộc để phòng bệnh não Wernicke + dinh dưỡng

Không tăng liều. Đánh giá lại: có uống đúng thời gian (30 phút trước) không? Có uống đủ nước không? Tư vấn thêm: ngồi hướng đi xe, nhìn ra ngoài vô cực, tránh đọc sách – đây là nguyên nhân chính. Có thể thêm gừng hoặc đổi sang cinnarizine

Metoclopramide vượt qua hàng rào máu não → tác dụng phụ thần kinh trung ương (hội chứng ngoại tháp, an thần, tardive dyskinesia). Domperidone KHÔNG vượt qua → ít tác dụng phụ thần kinh nhưng có thể gây kéo dài QT

Gợi ý tắc ruột thấp (tắc ở hồi tràng, đại tràng) – dịch ruột bị ứ đọng lâu ngày lên men; hoặc rò ruột vào dạ dày

Đái tháo đường mạn tính (đặc biệt type 1) – tổn thương thần kinh phế vị (vagal neuropathy)

Không lý tưởng – thuốc say tàu xe PHÒNG NGỪA tốt hơn điều trị. Phải uống TRƯỚC khi đi: dimenhydrinate 30 phút, cinnarizine 2 giờ, hyoscine 20–30 phút. Khi đã say rồi mới uống, hiệu quả giảm đáng kể vì hấp thu thuốc bị ảnh hưởng bởi nôn

Kháng H1 (histamine) tại trung tâm nôn và tiền đình + chẹn kênh canxi → cải thiện tuần hoàn não

GLP-1 làm chậm làm rỗng dạ dày (gastric emptying delay) + kích hoạt GLP-1 receptor tại CTZ (area postrema ngoài hàng rào máu não) → buồn nôn/nôn đặc biệt khi mới bắt đầu điều trị

D2 (dopamine type 2)

Nôn có thể làm giảm hấp thu carbamazepine → giảm nồng độ thuốc → nguy cơ co giật tái phát. Cần thông báo bác sĩ thần kinh ngay để điều chỉnh

Nôn là tống xuất mạnh mẽ có lực cơ hoành và thành bụng; trào ngược là thức ăn/dịch trôi lên thụ động, không có lực tống xuất

Domperidone hoàn toàn an toàn về tim mạch, không cần theo dõi điện tâm đồ

Uống metformin trong hoặc ngay sau bữa ăn, bắt đầu liều thấp và tăng dần

BẤT KỲ NÔN NÀO ở trẻ < 2 tuổi cần khám bác sĩ sớm vì nguy cơ mất nước nhanh và các nguyên nhân nghiêm trọng (viêm màng não, tắc ruột, hẹp môn vị)

Nôn vọt mạnh (projectile vomiting) sau mỗi lần bú, không kèm tiêu chảy, bé đói và bú lại ngay

Trung tâm nôn (Vomiting Center) ở hành não

NGỪNG DIGOXIN NGAY, đo nồng độ digoxin máu và điện giải, liên hệ bác sĩ khẩn cấp

Nôn muộn (delayed emesis – ngày 2–5 sau hóa trị), đặc biệt với các phác đồ có cisplatin

Tắc tá tràng hoặc tắc ruột dưới góc Treitz – cần phẫu thuật cấp cứu

Nôn + furosemide gây mất K+ (hạ kali máu) → tăng nguy cơ ngộ độc digoxin (hạ kali làm digoxin độc hơn) + mất nước/rối loạn điện giải nguy hiểm

Trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt 6 tháng – 2 tuổi

Nằm ngoài hàng rào máu não (Area Postrema) nên tiếp xúc trực tiếp với các chất trong máu và dịch não tủy

Cyclizine tác dụng nhanh, kéo dài 4–6 giờ; meclizine tác dụng chậm hơn nhưng kéo dài 12–24 giờ, ít gây ngủ hơn

Vitamin B6 (Pyridoxine) 10–25mg x 3 lần/ngày